Նոր-Այր
Կյանքը, ստեղծագործությունները, գործունեությունը
Նախաբան
Հայոց ցեղասպանությունը ոչ միայն մարդկային զոհերի ցավալի էջ է պատմության մեջ, այլև անդառնալի կորուստ հայ մշակույթի, գրականության, երաժշտության, արվեստի և գիտության համար։ Ցեղասպանության տարիներին սանձազերծված բռնությունները ոչ միայն մարմիններ էին վերացնում, այլև՝ հիշողություն, ինքնություն, ստեղծագործ մտք ու ոգի։ Հազարավոր մշակույթի գործիչներ՝ գրողներ, նկարիչներ, երաժիշտներ, թատերական գործիչներ և մտավորականներ, հայտնվելով բռնաճնշումների թիրախում, կամ զոհ գնացին, կամ ստիպված եղան լքել հայրենիքն ու շարունակել իրենց գործունեությունը օտար հողում։

Այս նախագիծը նպատակ ունի լուսաբանելու այն անձանց կյանքը և գործունեությունը, ովքեր, լինելով իրենց ժամանակի մտավոր և մշակութային առաջամարտիկները, ցեղասպանության տարիներին պայքարեցին հայ ինքնության պահպանման համար։ Ոմանք իրենց ստեղծագործություններով վկայեցին անցած սարսափները, ոմանք՝ փրկված լինելով, տարածեցին հայ մշակույթն աշխարհով մեկ՝ դառնալով սփյուռքի ոգեշնչող առաջատարները։ Նրանց ճակատագրերը միահյուսված են ոչ միայն ազգային ողբերգությանը, այլև մշակութային ժառանգության պահպանման ու վերածննդի պատմությանը։

Այս նախաձեռնությունը հարգանքի տուրք է այն լուսավոր անհատներին, ում արվեստը չլռեց անգամ արհավիրքի միջով անցնելիս։ Թող այս նախագիծը դառնա հայ մշակույթի տոկունության և անմար ոգու վկայությունը՝ հիշեցնելով մեզ, որ նույնիսկ ամենախավար ժամանակներում մարդը կարող է ստեղծել, դիմակայել և շարունակել ապրել։
Նոր-Այրը ծնվել է 1912թ. սեպտեմբերի 18-ին, Կարս մարզի Մավրակ գյուղում
Նախնական կրթությունը ստացել է Լենինականի մանկատանը, երկրորդ կարգի դպրոցն ավարտել է Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) քաղաքում։ 1931թվականին ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմին առընթեր մամուլի աշխատողների դասընթացը։ Աշխատել է Ղարաքիլիսայի (այժմ՝ Վանաձոր) <<Սոցարշավ>> շրջանային թերթում որպես խմբագրի տեղակալ։
Նոր-Այրը՝ իր ընկերների և հարազատների հետ
Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողություններին։ Ծանր վիրավորվել է Կրակովում, բուժվել Մոսկվայում և Բաքվում։
Նկարում Նոր-Այրն է և նրա գրական շրջապատի նշանավոր ներկայացուցիչները՝ Գևորգ Էմինը, Պարույր Սևակը, Վազգեն Մնացականյանը, Լևոն Դանիելյանը և Դավիթ Հովհաննեսը։
Գրական գործունեություն
Նոր-Այրը բացառիկ գրող էր։ Նրա գրքերը ներշնչում էին, խոսքը՝ հմայում։ Նա ոչ միայն գրչի վարպետ էր, այլև սրտերին դիպչելու արվեստ ուներ։ Նրան սիրում էին, հարգում, վստահում։ Գրում էին նամակներ ու սրտատրոփ սպասում՝ կասի՞ ինչ-որ բան, կուղարկի՞ պատասխան։ Այժմ ներկայացնում ենք այդ նամակներից մի քանիսը՝ ցույց տալու համար, թե ինչպիսի ազդեցություն էր թողնում Նոր-Այրը ընթերցողների սրտերում։
Նոր-Այրը կնոջ՝ Թամարայի հետ։
Երբ խոսքը Նոր-Այրի մասին է, բառերը երբեմն չեն բավարարում,-այսպես արտահայտվել են նրան ճանաչողները։ Նա գրող է, ում մտքի խորությունը, սրտի ջերմությունն ու խոսքի ուժը տարիներ շարունակ դիպել են անհաշիվ սրտերի։ Առանձնահատուկ են նրա 60-ամյակին ուղղված շնորհավորանքները, քանի որ դա ոչ միայն տարեդարձ է, այլ նաև այն ուղու խորհրդանիշը, որն անցել է նա՝ խոսքով, գրքով ու սիրով։ Այդ հոբելյանական օրերին հնչած մտորումներն ու բարեմաղթանքները դրա լավագույն վկայությունն են։
Երախտագիտության, սիրո ու հիացմունքի խոնարհ արտահայտություններ են ներկայացված շնորհավորական նամակները։
Նոր-Այրին ուղղված նամակների ու շնորհավորանքների կողքին եղել են նաև անկեղծությամբ ու ջերմությամբ լցված բացիկներ՝ ուղարկված տարբեր մարդկանց կողմից։
«Նոր-Այրի ստեղծագործությունների աշխարհը»

Հոդված

 

 

թերթից <<Կիրովականյան արվեստի և գրականության օրը Երևանում>> Կայծ, 1980 հ․80։

Հոդված

 

 

 

թերթից Նոր-Այր <<Իմ առաջին խմբագիրը>> Կայծ հ․ 155,1977թ․

Հոդված

 

 

 

թերթից Մ․Սանթոյան <<Վաստակած գրողը>> Գուգարք հ․117,1972թ․

Նովել

 

Նոր-Այր «Կյանք առանց երդման» նովել,մեքենագիր 52 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Շաքարագողը» նովել,մեքենագիր 6 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Քեռի Սիմոնը» նովել,մեքենագիր 9 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Տագնապ» նովել,մեքենագիր 5 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Ով է Ալյոշան» նովել,մեքենագիր 14 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Что произашло после шутки » մեքենագիր 17 էջ,ռուսերեն թարգմանիչ Чилю Акобян 12.071974г.։

Նովել

 

Նոր-Այր «Եղբայրներ» նովել,մեքենագիր 14 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Եղբայրներ» նովել,մեքենագիր 14 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Որ մարդը վեր բարձրանա» մեքենագիր 6 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Լուլի» մեքենագիր 11 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Երկու մայր» նովել,մեքենագիր 30 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Писмо солдата» նովել, ռուս. մեքենագիր 29 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Ամեն առավոտ ծիրանի ծառի տակ» նովել,մեքենագիր 14 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Բարձրունքի մարդիկ» նովել,ձեռագիր 2 օրինակ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Մարդու խիղճը» տպագիր 7 թերթ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Ծովի և Լեռնաստանի այցելուն» վեպ ,մեքենագիր 215

Նովել

 

Նոր-Այր «Արդյոք կինը ներեց նրան» նովել,մեքենագիր , 56 էջ:

Նովել

 

Նոր-Այր «Անհամություն» մեքենագիր 60 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Հեռավոր գյուղի մարդիկ» մեքենագիր 116 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Անտառամուտցի Նունեն»վիպակ,մեքենագիր 72 էջ,1956թ. Կիրովական։



Նովել

 

Նոր-Այր «Ծերունի ֆելդֆեբելը և զինվորի այրին» 31 էջ,1979-80թթ, մեքենագիր։

Նովել

 

Նոր-Այր «Մի ընտանիքում» կոմեդիա 3 գործողությամբ, 4 պատկերով, մեքենագիր 26 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Հիդրոշինարարների »/ գրողի օրագրից/ մեքենագիր 11 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Զորավար Մանուչարյանց» հատվածներ պատմավեպից մեքենագիր 15 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Վարդո» մեքենագիր 14 էջ,1957թ.։

Նովել

 

Նոր-Այր «Սատանայի ականջը» մեքենագիր 10 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Պահապան արծիվը» մեքենագիր 10 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Հայր և որդի» մեքենագիր 32 էջ,1949թ.։

Նովել

 

Նոր-Այր «Հայր և որդի» ձեռագիր 26 էջ,1949թ.։

Նովել

 

Նոր-Այր «Բարեկամներ» մեքենագիր 18 էջ,1951թ.։

Նովել

 

Նոր-Այր «Լորենու տակ» մեքենագիր 5 էջ,1954թ.։

Նովել

 

Նոր-Այր «Մարկոսն ու Գալոն» մեքենագիր 6 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Ով է մեղավոր» մեքենագիր 7 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Սանո» մեքենագիր 11 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Դաժան քեռին» մեքենագիր 11 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Ատելության զոհը» մեքենագիր 9 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Որն է հարազատ» մեքենագիր 16 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Կույրը տեսնում է » մեքենագիր 7 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Զինվոր հայրիկը» մեքենագիր 34 էջ, 1974թ. ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Солдат-отец» ռուս., մեքենագիր 37 էջ։



Նովել

 

Նոր-Այր «Թզուկ իշխանը» մեքենագիր 5 էջ։

Նովել

 

Նոր-Այր «Անմոռաց սեր» մեքենագիր 7 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Մարդու խիղճը» մեքենագիր 28 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Ոռնացող խալադունչը» մեքենագիր 27 էջ,1974թ. ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Արշակ-Արմեն» մեքենագիր 27 էջ,1978 թ. ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Փեփրոնե» մեքենագիր 19 էջ,1981 թ. ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Շպրեի ափին» Բեռլին ,1970 թ., մեքենագիր 12 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Այգակ պատվիրակը » մեքենագիր 14 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Ухо дявола» ռուս.,մեքենագիր 11 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Чем виноваты дети» ռուսերեն/ թարգմանություն Чил-Акобян /մեքենագիր 12.07.1974թ.։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Վարդո» ռուս. , մեքենագիր 1957թ.։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Трое» ռուս., մեքենագիր 25 էջ,1945թ.։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Алимжан»ռուս., մեքենագիր թարգմանիչ Т.Асоянц, 15 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Վարդո» տպագիր 7 թերթ,1957թ.։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Անակնկալ հանդիպում» տպագիր 8 թերթ, «Նովելներ և վիպակներ» գրքույկից։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «տաուշի միջնաբերդը» մեքենագիր 24 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Мой цветущи сад» ռուս.,/ թարգմանություն Чил-Акобянմեքենագիր 12.07.1974թ.։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Խաչակիր զորավարը» վեպ, ձեռագիր 1976թ., 15 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Քարավանները լեռներ են գնում» մեքենագիր 2 օրինակ, 39 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Զրույց չորրորդ» մեքենագիր 7 էջ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Զրույց յոթերորդ» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Զրույց իններորդ» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Զրույց տասներորդ» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Զրույց տասնմեկերորդ» ձեռագիր,վնասված ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Զրույց տասներկուերորդ» մեքենագիր 13էջ ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Ողջույն նշենի» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Մեկկայի ուխտավորը» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Վտանգն անցավ» ձեռագիր 1958թ.։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Հուլիսյան գիշերից հետո» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Լուսերեսը» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Ինչու անդունդ» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Խայծը» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Ժլատը» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Սպիտակ վարսեր» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Գառնարածի ճակատագիրը» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Ծիածան և արցունք» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «5 ոլորտներ» ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Աշխարհ իմ Եղեգնաձոր» /գրողի օրագրից/ ձեռագիր ։

Աշխատություն

 

Նոր-Այր «Սիրելիս մի խոնարհիր գլուխդ» /առաջին մաս/ ձեռագիր ։



Վանաձորի Վ. Տերյանի անվան թիվ 5 ավագ դպրոցի աշակերտներ`

Նախագծի ղեկավար Ն. Սարգսյան

Նախագիծն իրականացրել են

Ռուզաննա Ազոյանի,

Անգելինա Եգանյանի,

Արինա Սաֆարյանի,

Անահիտ Տոնոյանի,

Էլյա Բեկչյանի,

Էլինա Առաքելյանի,

Իրինա Ղազախեցյանի,


Համագործակցություն Լոռի-Փամբակ երկրագիտական թանգարան

Աղբյուր՝ ԼՓԵԹ, նոր-նորագույն պատմության ֆոնդ, ՄՄ2582

This site was made on Tilda — a website builder that helps to create a website without any code
Create a website